İlkay Öz: Türkleştirme ve mülksüzleştirmede Edirne örneği

Siyaset bilimci İlkay Öz, yüksek lisans tezi olan ve İletişim Yayınları tarafından “Mülksüzleştirme ve Türkleştirme: Edirne Örneği” adıyla kitaplaştırılan çalışmasında, Edirne’de, Ermeniler, Rumlar ve Yahudileri mülksüzleştiren sürece odaklanıyor. Kitabın yayınevi tarafından hazırlanan tanıtımı:

“Milli iktisat politikalarına uygun bir şekilde ‘Ermeni Tehciri’ ve Rum Mübadelesi sonucunda mülksüzleştirilen Hıristiyan azınlıkların emvâl-i metrûkeleri aracılığıyla ilkel birikimlerini gerçekleştiren Müslüman-Türk unsurlar, iktisadi sahanın da kendi hâkimiyetlerine geçeceğini planlamışlardı. Oysa Müslüman-Türk unsurların bu planı Yahudilerin özellikle Trakya’da iktisadi hâkimiyet kurmasıyla sekteye uğramıştı. Böylece Türklüğün, ‘yerli ve milliliğin’ kapsamı dışında kalan-bırakılan Yahudiler, hem Müslüman-Türk eşraf ve halkın hem de Türk hükümetlerinin hedefi konumuna gelmişti. İki kadim halkın Anadolu ve Trakya’dan tasfiyesinden sonra, Yahudi nüfusunun yoğun olduğu Trakya ve Edirne’de de bu tarihten itibaren Yahudi azınlığı karşıtı söylem ve olaylar meydana çıkacaktır. Bunların yoğunluğu Yahudilerin mülksüzleştirilmesi ve tasfiyesine kadar artarak devam edecektir.”

Edirne’de, altmış yıllık zaman diliminde, gayrimüslimleri mülksüzleştiren olaylara odaklanan bu kitap, yerel gazetelerde ve tapu kayıtlarında bunun izini sürerek, Türkleştirme ve mülksüzleştirme politikasının nasıl yerel bürokrasi, eşraf ve halk işbirliği içinde gerçekleştirildiğini gösteriyor.

İlkay Öz, gayrimüslimlerin mülksüzleştirilmesi, sürülmesi, Müslüman mübadil ve muhacirlerin Edirne’ye yerleştirilmesi, Müslümanların ilkel birikimlerini gerçekleştirmesi ve Türkleştirme boyutlarıyla bu süreci inceliyor.

Ulus-devletin kuruluşu aşamasında “yerli ve milli” burjuva ve küçük burjuva sınıflarının oluşmasını “ötekilerin” mülksüzleştirilmesi üzerinden, ilkel birikim yöntemiyle gerçekleştirmeye çalışan politikalardan okuyarak somut bir tarihî kesit sunuyor.

Edirne
İlkay Öz hakkında

1991 yılında Edirne’de doğdu. Orta eğitimini Edirne’de, lisans eğitimini Marmara Üniversitesi Kamu Yönetimi’nde (Fransızca) tamamladı. Galatasaray Üniversitesi Siyaset Bilimi bölümünde yüksek lisans diploması aldı.

İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümü doktora programında eğitimine devam ediyor. Fransızcadan çeviriler yapıyor. Marksizm, mülksüzleştirme politikaları, azınlıklar ve Türkiye siyasi tarihi ilgi ve araştırma alanları.

Tarih ve Siyaset üzerine Yazılar ve Araştırmalar